Reklamacja w transporcie drogowym a odpowiedzialność przewoźnika

Reklamacja w transporcie drogowym rzeczy to zagadnienie wymagające przybliżenia. Gdy towar nie dociera do odbiorcy w stanie nienaruszonym bądź dochodzi do opóźnienia dostawy, często pojawia się konieczność ustalenia, kto za to odpowiada i czy istnieją podstawy do dochodzenia roszczeń. Z tego punktu widzenia istotne jest postępowanie reklamacyjne. Często to ono, może zaważyć na wyniku całej sprawy. Dlatego istotne jest zrozumienie podstaw prawnych regulujących reklamacje, zwłaszcza że w transporcie funkcjonują równolegle dwa odrębne reżimy prawne: krajowy i międzynarodowy.

Dla postępowania reklamacyjnego zasadnicze znaczenie mają dwa akty prawne: Konwencja CMR oraz ustawa Prawo przewozowe.

Przewozy krajowe

Dla przewozów realizowanych na terenie Polski zasady wnoszenia reklamacji reguluje ustawa Prawo przewozowe oraz rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa oraz Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 13 grudnia 2017 roku w sprawie ustalania stanu przesyłek oraz postępowania reklamacyjnego.

Zgodnie z art. 74 Prawa przewozowego, jeżeli przed wydaniem przesyłki stwierdzony zostanie jej ubytek lub uszkodzenie, przewoźnik sporządza protokół stanu przesyłki oraz okoliczności powstania szkody. Przewoźnik powinien przystąpić do sporządzenia protokołu z własnej inicjatywy, ale także na żądanie osoby uprawnionej do odbioru przesyłki.  Powyższa procedura dotyczy szkód jawnych. Czyli takich, które przy dołożeniu należytej staranności mogły zostać zauważone przed odbiorem towaru.

Natomiast w przypadku szkód niejawnych (ukrytych), stwierdzonych już po odbiorze towaru, protokół sporządza się tylko na żądanie odbiorcy zgłoszone nie później niż w ciągu 7 dni od odbioru przesyłki.

Protokół szkody jako pierwszy krok do skutecznej reklamacji

Warto podkreślić, że sporządzenie protokołu szkody stanowi formalny punkt wyjścia dla procedury reklamacyjnej – reklamacja w transporcie. Zarówno w przypadku szkód jawnych, jak i ukrytych, to właśnie protokół umożliwia uprawnionemu zgłoszenie reklamacji i określenie roszczeń wobec przewoźnika.

Warto podkreślić, że w przewozach krajowych złożenie reklamacji jest warunkiem koniecznym dochodzenia roszczeń. Postępowanie reklamacyjne ma charakter obligatoryjny, co oznacza, że przed skierowaniem sprawy na drogę sądową strona uprawniona musi uprzednio wystąpić do przewoźnika z reklamacją spełniającą wymogi formalne przewidziane w przepisach wskazanego powyżej rozporządzenia. Dopiero po udzieleniu odmownej odpowiedzi na reklamację bądź bezskutecznym upływie 3-miesięcznego terminu na jej rozpatrzenie, możliwe jest dochodzenie roszczeń na drodze sądowej.

Wszczęcie procedury reklamacyjnej wywołuje także istotne skutki w zakresie biegu przedawnienia roszczeń. Zgodnie z ustawą Prawo przewozowe, złożenie reklamacji powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia do dnia udzielenia odpowiedzi na reklamację i zwrócenia załączonych dokumentów, jednak nie dłużej niż na okres trzech miesięcy.

Wygaśnięcie roszczeń

Przyjęcie przesyłki bez żadnych zastrzeżeń skutkuje wygaśnięciem roszczeń z tytułu ubytku lub uszkodzenia, chyba że:

• szkoda została stwierdzona protokolarnie przed przyjęciem przesyłki przez uprawnionego,
• zaniechano stwierdzenia stanu przesyłki z winy przewoźnika,
• ubytek lub uszkodzenie wynikało z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika,
• uprawniony przyjął przesyłkę i w terminie 7 dni od odbioru zgłosił szkodę, której nie dało się zauważyć z zewnątrz oraz wykazał, że szkoda powstała w czasie między przyjęciem przesyłki do przewozu a jej wydaniem.

W praktyce wygaśnięcie roszczeń (z tytułu reklamacja w transporcie) oznacza, że odbiorca traci możliwość domagania się odszkodowania od przewoźnika

Przewozy międzynarodowe

Również w transporcie międzynarodowym, na gruncie Konwencji CMR, odbiorca powinien sprawdzić stan towaru oraz zgłosić ewentualne zastrzeżenia – przy szkodach jawnych najpóźniej w momencie dostawy, a przy szkodach ukrytych w ciągu 7 dni od jego otrzymania.

W tym przypadku jednak, w przeciwieństwie do przewozów krajowych, przyjęcie towaru bez zastrzeżeń nie powoduje wygaśnięcia roszczeń, ale powstanie domniemania, że odbiorca przyjął towar w stanie opisanym w liście przewozowym. Odbiorca może oczywiście przeprowadzić dowód obalający to domniemanie. W praktyce jest to jednak niezwykle trudne.

Reklamacja w transporcie na gruncie Konwencji CMR

Reklamacja nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz fakultatywny. Konwencja CMR nie nakłada na osobę uprawnioną obowiązku wyczerpania trybu reklamacyjnego przed skierowaniem sprawy do sądu, ani nie określa treści reklamacji czy terminu udzielenia odpowiedzi przez przewoźnika.

Jeżeli jednak osoba uprawniona zdecyduje się na złożenie reklamacji, wywołuje ona istotne skutki prawne. W szczególności prowadzi do zawieszenia biegu terminu przedawnienia roszczenia na czas jej rozpatrywania przez przewoźnika. Tj. do dnia pisemnego odrzucenia reklamacji i zwrotu załączonych dokumentów. Brak odpowiedzi przewoźnika powoduje dalsze trwanie stanu zawieszenia biegu przedawnienia.

Pisemna forma reklamacji

Dla wywołania powyższych skutków prawnych reklamacja musi zostać złożona w formie pisemnej. Złożenie reklamacji w innej formie, w szczególności za pośrednictwem zwykłej wiadomości e-mail, nie spełnia tego wymogu i nie prowadzi do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Na takim stanowisku stanął SN w wyroku

Opóźnienie w dostawie – 21 dni na zastrzeżenia

Warto również pamiętać, że w międzynarodowych przewozach drogowych objętych Konwencją CMR przewoźnik odpowiada za opóźnienie w dostawie tylko po spełnieniu dodatkowego wymogu formalnego. Dochodzenie odszkodowania zależy więc od dopełnienia tej formalności.

Zgodnie z art. 30 ust. 3 Konwencji CMR opóźnienie dostawy może stanowić podstawę do odszkodowania wyłącznie wtedy, gdy osoba uprawniona skieruje do przewoźnika zastrzeżenie na piśmie w terminie 21 dni od dnia postawienia towaru do dyspozycji odbiorcy. Przepis ten stanowi, że:
„Opóźnienie dostawy może stanowić podstawę do odszkodowania tylko wówczas, gdy zastrzeżenie zostało skierowane na piśmie w terminie 21 dni od dnia postawienia towaru do dyspozycji odbiorcy.”

Jeżeli uprawniony nie złoży pisemnego zastrzeżenia w wyznaczonym, nieprzekraczalnym terminie, traci prawo do skutecznego dochodzenia odszkodowania za opóźnienie. Późniejsze złożenie reklamacji nie przywraca tego uprawnienia.

Więcej na temat zastrzeżeń w przypadku opóźnienia w dostawie omawiamy w artykule: Opóźnienie w dostawie: 21 dni na zastrzeżenia.

Autorzy:
Adwokat dr Dawid Korczyński
Apl. radc. Izabela Śmiejczak