Abolicja kar SENT za odzież i obuwie? Podstawa prawna umorzenia

Ministerstwo Finansów wyłączyło z monitorowania SENT większość przewozów odzieży i obuwia rozpoczynających się w kraju. Czy przedsiębiorcy, którzy już zostali skontrolowani i stwierdzono wobec nich naruszenia, mogą uniknąć kar? Orzecznictwo sądów daje ku temu mocne argumenty i pomimo, że „nowe” rozporządzenia tego nie regulują „abolicja” jest możliwa i konieczna.

W skrócie: Od 17 marca 2026 r. monitorowaniem SENT objęto przewozy odzieży i obuwia, a od 20 czerwca 2026 r. Ministerstwo Finansów część tych przewozów (rozpoczynających się w kraju) spod monitorowania wyłączyło. Choć żaden przepis nie wprowadza wprost „abolicji”, przedsiębiorcy skontrolowani między 17 marca a 20 czerwca 2026 r. mają mocne argumenty, by uniknąć kar. Decyduje o tym zasada stosowania prawa względniejszego (lex benignior), art. 189c k.p.a. oraz korzystne orzecznictwo sądów administracyjnych w analogicznych sprawach (np. wyrok II SA/Rz 153/25).

Ministerstwo wycofało część obowiązków SENT dla branży odzieżowej.

W ostatnich miesiącach wielu przedsiębiorców z branży odzieżowej, obuwniczej, transportowej i e-commerce zetknęło się z nowymi obowiązkami wynikającymi z systemu SENT. Od 17 marca 2026 r. monitorowaniem objęto bowiem przewozy odzieży i obuwia, a niedopełnienie obowiązków zgłoszeniowych groziło dotkliwymi sankcjami.

Jednak, już od 20 czerwca 2026 r. Ministerstwo Finansów istotnie ograniczyło zakres monitorowania tych towarów. Szerzej piszemy o tym we wpisie „MF wyłączyło z SENT przewozy odzieży i obuwia rozpoczynające się w Polsce„; same rozporządzenia dostępne są na stronie Dziennika Ustaw.

Co z osobami, które już zostały skontrolowane?

Część przedsiębiorców i kierowców została skontrolowana w okresie między 17 marca a 20 czerwca 2026 r. I choć formalnie nie ogłoszono żadnej „abolicji”, zmiana rozporządzenia ma kluczowe znaczenie dla osób, wobec których postępowania o naruszenia obowiązków SENT są prowadzone albo dopiero miałyby zostać wszczęte

Monitorowanie SENT było zbyt szerokie

Ministerstwo, w uzasadnieniu projektu przepisów oraz tzw. OSR wskazało wprost, że analiza ryzyka wykazała, iż przewozy krajowe odzieży i obuwia nie stwarzają tak dużego zagrożenia dla interesów fiskalnych państwa, aby uzasadniało to utrzymywanie obowiązków SENT w obecnym zakresie. Innymi słowy – autorzy przepisów doszli do wniosku, że część przewozów objętych monitorowaniem od marca 2026 r. w ogóle nie powinna podlegać tak daleko idącym obowiązkom administracyjnym.

Abolicja kar SENT – czy istnieje podstawa prawna?

Nowe rozporządzenia – tj. rozporządzenie z dnia 18 czerwca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi, a także rozporządzenie z dnia 18 czerwca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wyłączenia niektórych obowiązków w zakresie zgłoszeń przewozu towarów – nie przewidują wprost tzw. abolicji.

Brak wyraźnego przepisu nie zamyka jednak sprawy. Zastosowanie znajdują tu bowiem ogólne zasady prawa represyjnego, a przede wszystkim zasada stosowania prawa względniejszego (korzystniejszego) dla „obwinionego” w razie zmiany ustawodawstwa – tzw. zasada lex benignior.

Zgodnie z tą zasadą, jeśli po zaistnieniu naruszenia dochodzi do złagodzenia przepisów, to właśnie te łagodniejsze przepisy powinny zostać uwzględnione. Jeżeli natomiast „czyn” nie jest już zabroniony, to nie można za niego karać.

Zasada ta wywodzi się z prawa karnego (represyjnego w szerszym, konstytucyjnym i konwencyjnym rozumieniu), jednak orzecznictwo potwierdza, że odpowiednio stosuje się ją także do administracyjnych kar pieniężnych.

Art. 189c Kodeksu Postepowania Administracyjnego (KPA)

Emanacją zasady stosowania prawa względniejszego w przypadku zmiany przepisów – na gruncie administracyjnych kar pieniężnych jest art. 189c Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jeżeli w czasie wydawania decyzji w sprawie administracyjnej kary pieniężnej obowiązuje ustawa inna niż w czasie naruszenia prawa, w następstwie którego ma być nałożona kara, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest ona względniejsza dla strony.

Pojawia się tu jednak wątpliwość. Ustawa SENT nie odsyła bezpośrednio do Kodeksu postępowania administracyjnego – w zakresie nieuregulowanym odsyła do Ordynacji podatkowej. Powstaje więc pytanie, czy art. 189c i zasada lex benignior w ogóle znajdują zastosowanie do kar SENT w razie uchylenia obowiązków (np. „wyjęcia” danego rodzaju przewozu spod monitorowania). Korzystnej odpowiedzi udziela orzecznictwo sądów administracyjnych.

Art. 49 ust. 1 Karty Praw Podstawowych

Celowość umorzenia postępowań wszczętych i niewszczynanie tych które nie zostały jeszcze wszczęte wynika również z prawa unijnego – art. 49 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, który stanowi, że „nikt nie może zostać skazany za popełnienie czynu polegającego na działaniu lub zaniechaniu, który według prawa krajowego lub prawa międzynarodowego nie stanowił czynu zabronionego pod groźbą kary w czasie jego popełnienia. 

Wyrok NSA z 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GSK 1263/19

• Czego dotyczył: stosowania zasady lex benignior do administracyjnych kar pieniężnych nakładanych na podstawie ustawy SENT.
• Co orzekł sąd: również w sprawach kar pieniężnych z ustawy SENT należy uwzględniać zasadę z art. 189c k.p.a. Jeśli między datą naruszenia a datą wydania decyzji prawo się zmieni, trzeba zastosować regulację korzystniejszą dla strony.
• Dlaczego to ważne: NSA podkreślił, że trudne do pogodzenia z konstytucyjnymi standardami byłoby karanie przedsiębiorcy za zachowanie, które według aktualnej oceny ustawodawcy nie powinno już podlegać sankcji.

Wyrok WSA w Rzeszowie z 25 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Rz 153/25

Stanowisko dotyczące depenalizacji potwierdził również WSA w Rzeszowie w sprawie w której przedsiębiorca był reprezentowany przez naszą kancelarię PrawnicyTransportu.pl.

• Czego dotyczył: przewozu towaru objętego monitorowaniem SENT jedynie przez krótki okres — po zmianie rozporządzenia towar przestał podlegać monitorowaniu.
• Co orzekł sąd: skoro przed wydaniem decyzji ustawodawca zrezygnował z monitorowania danego towaru, okoliczność tę trzeba uwzględnić przy ocenie odpowiedzialności przedsiębiorcy. W konsekwencji WSA uchylił decyzje organów KAS i umorzył postępowanie.
• Dlaczego to ważne: to prawomocne rozstrzygnięcie wprost potwierdza, że w sytuacji takiej jak „cofnięcie” SENT dla określonych przewozów właściwą reakcją jest definitywne umorzenie postępowania, a nie ukaranie przedsiębiorcy.

(…) skoro w orzecznictwie Trybunału wyrażono pogląd, że niezgodna z art. 2 Konstytucji RP jest taka sytuacja, kiedy kara się karą surowszą sprawcę deliktu administracyjnego na podstawie nowej ustawy, to tym bardziej niezgodna z Konstytucją RP jest sytuacja, kiedy dany podmiot na podstawie nowych przepisów nie podlegałby karze, a pomimo tego organ administracji wydaje decyzję ostateczną wymierzającą karę pieniężną.

WSA w Rzeszowie, wyrok z 25.03.2025 r., II SA/Rz 153/25

Właściwe jest umorzenie postępowania, a nie odstąpienie od nałożenia kary

W przypadku takiej „depenalizacji” – czyli sytuacji gdy przewóz nie podlega monitorowaniu, a zatem nie mogą być za niego nakładane kary, właściwym rozstrzygnięciem jest definitywne umorzenie postępowania, a w przypadku gdy nie zostało ono wszczęte to jego niewszczynanie. W takiej sytuacji nie chodzi o odstąpienie od nałożenia kary, które wiąże się ze stwierdzeniem naruszenia. W przypadku depenalizacji zastosowanie powinno mieć najdalej idące rozstrzygnięcie – definitywne umorzenie postępowania.

Czy organy KAS będą umarzać postępowania dotyczące SENT odzież?

Po zmianie legislacyjnej i „cofnięciu” monitorowania SENT dla przewozów odzieży i obuwia rozpoczynających się w Polsce wydaje się, że organy KAS nie będą wszczynać postępowań o kary za przejazdy skontrolowane przed 20 czerwca 2026 r., które po tej dacie nie podlegają już SENT. Wniosek ten jawi się jako oczywisty – zarówno prawnie, jak i pragmatycznie.

Gdyby jednak któryś z organów KAS kontynuował lub wszczynał takie postępowanie, przedsiębiorca może powołać się na korzystne orzecznictwo sądów administracyjnych oraz na zasadę stosowania przepisów względniejszych dla strony.

Co z osobami, które już przyjęły i opłaciły mandat?

Ustawa SENT reguluje nie tylko odpowiedzialność administracyjną – ustanawia także wykroczenia związane z obowiązkami ciążącymi na kierowcach.

• kierowca, który przyjął i opłacił mandat: taka prawomocna i wykonana kara grzywny co do zasady nie podlega zwrotowi. Jeżeli mandat nie został opłacony – wówczas należy rozważyć odpowiedni wniosek.
• kierowca, który mandatu nie przyjął: jeśli sprawa o wykroczenie trafi do sądu, może powołać się na korzystną zmianę przepisów – art. 2 Kodeksu wykroczeń.

Brak formalnej abolicji – ale przepisy i orzecznictwo działają na korzyść

Choć przepisy nie przewidują abolicji wprost, jest realna szansa, że w praktyce postępowania w ogóle nie będą wszczynane, a wszczęte zostaną umorzone – sam prawodawca uznał bowiem, że monitorowanie części takich przewozów nie jest już potrzebne.

Dotychczasowe orzecznictwo pokazuje jednoznacznie: w sytuacjach takich jak ta istnieją podstawy do umorzenia postępowania i brak jest podstaw do nakładania kar.

Autorzy: adw. dr Dawid Korczyński | apl. radc. Kacper Depta | apl. radc. Izabela Śmiejczak | PrawnicyTransportu.pl