Wyrok TK w sprawie kar z ustawy SENT (SK 12/21)

23 czerwca 2026 r. Trybunał Konstytucyjny ogłosił wyrok w sprawie o sygn. SK 12/21, dotyczącej kar pieniężnych przewidzianych w ustawie z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów (ustawa SENT). To pierwszy wyrok TK w sprawie kar z ustawy SENT (SK 12/21) odnoszące się wprost do konstrukcji kar SENT i dlatego zasługuje na odnotowanie.

Czego dotyczyła sprawa

Postępowanie zostało zainicjowane skargą konstytucyjną. Przedmiotem kontroli był art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy SENT, przewidujący karę pieniężną w wysokości 20 000 zł za niedokonanie przez przewoźnika zgłoszenia przewozu towaru przez terytorium RP.

Skarżący zarzucił temu przepisowi niezgodność z art. 42 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, wskazując, że:

• kara ma charakter sztywny – jest określona w konkretnej wysokości i nie podlega miarkowaniu,
• jest nakładana bez względu na okoliczności czynu, w modelu odpowiedzialności obiektywnej, co – zdaniem skarżącego – nie zapewnia gwarancji wynikających z art. 42 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Zakwestionowano również art. 22 ust. 3 ustawy SENT – pod kątem zgodności z art. 2 Konstytucji (zasady prawidłowej legislacji, w tym dostatecznej określoności przepisów).

Sprawa dotyczyła sytuacji, w której przejazd przez terytorium RP był wynikiem samowolnej decyzji kierującego pojazdem.

Rozstrzygnięcie Trybunału

W dniu 23 czerwca 2026 r. TK wydał następujące orzeczenie:

1. Art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 1218) jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Art. 22 ust. 3 ustawy powołanej w punkcie 1 jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Ponadto p o s t a n a w i a:

umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie.
Orzeczenie zapadło jednogłośnie.

Pełna treść orzeczenia jest dostępna na stronie Trybunału Konstytucyjnego (sygn. SK 12/21).

Pełniejszy komentarz – po opublikowaniu uzasadnienia

Na obecnym etapie dysponujemy sentencją wyroku. Rzetelna ocena jego znaczenia – w szczególności zakresu rozstrzygnięcia, jego skutków dla toczących się i zakończonych postępowań, a w szczególności konsekwencji dla praktyki organów KAS i sądów administracyjnych – będzie możliwa dopiero po sporządzeniu i opublikowaniu pisemnego uzasadnienia. Dopiero ono pozwoli precyzyjnie ustalić motywy Trybunału oraz to, jak orzeczenie przekłada się na konkretne stany faktyczne. Do tych kwestii wrócimy po publikacji uzasadnienia.

Co orzeczenie oznacza dla naszego stanowiska

Niezależnie od treści przyszłego uzasadnienia, wyrok w sprawie SK 12/21 nie zmienia poglądu przedstawionego w artykule „Sztywne kary SENT a zasada proporcjonalności”.

W mojej ocenie sztywne, niepodlegające miarkowaniu kary pieniężne SENT, nakładane bez możliwości uwzględnienia okoliczności indywidualnej sprawy, naruszają zasadę proporcjonalności – zarówno w wymiarze konstytucyjnym (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji), jak i unijnym (art. 273 dyrektywy VAT oraz orzecznictwo TSUE – m.in. C-583/20, C-935/19 Grupa Warzywna, C-61/23). Problemem nie jest przy tym sama wysokość kar, lecz brak instrumentu pozwalającego dostosować sankcję do realiów konkretnej sprawy – system funkcjonuje w trybie „zero-jedynkowym”: albo kara w pełnej wysokości, albo całkowite odstąpienie od ukarania.

Stąd nasz postulat de lege ferenda pozostaje aktualny: prawidłowym kierunkiem jest wprowadzenie możliwości miarkowania kar (np. ustawowych „widełek”) przy jednoczesnym zachowaniu dotychczasowych klauzul generalnych odstąpienia od nałożenia kary (interesu publicznego i ważnego interesu strony).

Wymiar unijny – wniosek o pytanie prejudycjalne do TSUE

Problematyka kar SENT ma nie tylko wymiar konstytucyjny, lecz przede wszytskim unijny. Dlatego w prowadzonych przez nas sprawach SENT – w większości skarg do wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz w prawie każdej skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego – formułujemy wniosek o skierowanie pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wraz z gotowym, sformułowanym przez nas pytaniem. U podstaw tego wniosku leży art. 273 dyrektywy VAT (2006/112/WE) oraz zasada proporcjonalności w jej unijnym rozumieniu, do której wprost odwołuje się orzecznictwo TSUE dotyczące automatycznych, sztywno oznaczonych sankcji (m.in. C-583/20 w sprawie węgierskiego systemu EKAER, C-935/19 Grupa Warzywna, C-61/23).

W mojej ocenie skierowanie pytania prejudycjalnego do TSUE w sprawach kar SENT wydaje się uzasadnione – biorąc pod uwagę powołany wzorzec proporcjonalności oraz art. 273 dyrektywy VAT. Argumentację tę wzmacnia również uzasadnienie prezydenckiego weta do nowelizacji rozszerzającej SENT na przewóz betonu („SENT beton”) z czerwca 2026 r., w którym wskazano m.in. na wątpliwości co do proporcjonalności kolejnych obowiązków nakładanych w ramach tego systemu.

Kierunek uzasadnienia – kontekst wyroku P 3/23

Na ostateczną ocenę wyroku w sprawie SK 12/21 trzeba będzie poczekać do jego pisemnego uzasadnienia – w szczególności istotny będzie kierunek argumentacji Trybunału. Warto przy tym mieć na uwadze niedawny wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2024 r., sygn. P 3/23, dotyczący bardzo podobnego zagadnienia – braku możliwości miarkowania sztywno (bezwzględnie) oznaczonej administracyjnej kary pieniężnej (na gruncie ustawy Prawo energetyczne) – wydany w częściowo innym składzie. Zestawienie obu rozstrzygnięć i ich motywów będzie miało znaczenie dla dalszej praktyki.

Autor: adwokat dr Dawid Korczyński – PrawnicyTransportu.pl. Reprezentujemy podmioty branży transportowej w postępowaniach administracyjnych, podatkowych i sądowoadministracyjnych, w tym w sprawach kar z ustawy SENT.